Wist je dat je van vaccinaties autisme kunt krijgen?! Gelukkig is deze uitspraak niet waar. Er is geen enkel wetenschappelijk onderzoek dat deze bewering ondersteunt, dat beaamt zelfs de Nederlandse Vereniging voor Autisme.[1] Sterker nog, er is vooral veel bewijs dat het niet zo is. Toch zijn er nog steeds mensen die hun kinderen niet laten vaccineren uit angst dat ze autisme zullen krijgen. Zo zijn er meer voorbeelden van mensen die wetenschappelijk bewijs naast zich neer leggen. Bijvoorbeeld degenen die niet in klimaatverandering geloven, en dat zijn echt niet alleen laagopgeleiden. Scott Pruitt, de baas van de Amerikaanse milieudienst, behoort ook tot deze groep.[2] Hoe kan dit toch? Waar is het vertrouwen in de wetenschap gebleven? In november 2017 besprak Arjen van Witteloostuijn, Professor of Business, Economics and Governance bij Tilburg University, dit soort vragen tijdens een lunchlezing voor medewerkers van de TU Delft.

Ieder zijn eigen bubbel…wat doe je daaraan?

Volgens Van Witteloostuijn komt het wantrouwen in de wetenschap deels voort uit het feit dat we tegenwoordig allemaal in onze eigen bubbel leven. Die bubbels hebben we te danken aan de opkomst van social media. Veel mensen halen hun nieuws tegenwoordig uit social media berichten. Jammer genoeg worden die berichten aangepast aan iemands voorkeuren en aan wat ze eerder hebben gelezen. Dus heeft iemand op Facebook een paar artikelen aangeklikt die een link leggen tussen vaccineren en autisme, dan zal die persoon steeds meer van dit soort berichten tegenkomen. Alles wat we lezen is dus voorgeselecteerde informatie. Denk bijvoorbeeld aan de Amerikaanse verkiezingen. Veel mensen waren compleet verbouwereerd dat Trump verkozen werd tot president. De vraag is of zij dat ook waren geweest als ze Facebookpagina’s zoals die van Breitbart hadden gevolgd en vrienden uit de zuidelijke staten hadden gehad. Waarschijnlijk hadden ze Trumps winst dan niet helemaal uit de lucht zien komen vallen.

Hetzelfde geldt natuurlijk voor die Trump-volgers. Zij worden alleen gevoed door het nieuws dat hen interesseert en dat voor hen wordt voorgekauwd. Je kan ze sommige standpunten bijna niet meer kwalijk nemen. Al helemaal niet als Trump ze gelijk geeft en spreekt van “alternative facts.” Hoe kunnen wetenschappelijk onderbouwde feiten ooit nog feiten blijven als je ook kunt spreken van “andere feiten?” Een deel van de verantwoordelijkheid, en dus ook van de oplossing, ligt bij de (social) media en hoe zij bepaalde dingen framen en voorselecteren. Echter, zegt Van Witteloostuijn terecht, is sensatie ook onderdeel van media, en kun je als wetenschapper moeilijk verwachten dat de media het wantrouwen in de wetenschap oplossen, vooral als het ten koste gaat van de sensatiefactor. Wat je als wetenschapper wél kunt doen om vertrouwen te winnen, is gedurende het hele onderzoeksproces het publiek te betrekken, bijvoorbeeld door middel van citizen science en co-creatie. Daarnaast zou het handig zijn als onderzoekers beter om leren gaan met media en publiek. Bied tijdens de PhD niet alleen lessen over onderzoeksmethoden aan, maar ook over PR.

P-hacking en HARKing

Helaas valt het wantrouwen in de wetenschap niet alleen op media en de Trumps van deze wereld af te schuiven. Een deel van het wantrouwen is terecht en gebaseerd op de acties en uitspraken van wetenschappers zelf. Die acties komen vaak voort uit de huidige cultuur van de wetenschap. Die cultuur draait voor een groot deel om prestatie en aanzien, waardoor alle wetenschappers een bepaalde mate van druk voelen. Bij sommigen is die druk om te presteren, de hoogste rankings te halen en in de meest vooraanstaande tijdschriften te publiceren zó groot dat zij daar veel voor over hebben. Bijvoorbeeld hypotheses en resultaten aanpassen nadat het onderzoek al gedaan is, ook wel HARking (Hypothesizing After Results Are Known[3]) genoemd, of door data te manipuleren, oftewel p-hacking. In uitzonderlijke gevallen worden zelfs compleet nieuwe resultaten verzonnen. En je raadt het al, juist die extreme gevallen worden opgepikt door de media. De naam Diederik Stapel zegt je misschien wel wat…

Tijd voor Open Science?

Nu is de vraag natuurlijk hoe je zo’n cultuur verandert. Van Witteloostuijn ziet wel iets in de macht van hoog aangeschreven tijdschriften verminderen. Uit zijn eigen onderzoek blijkt namelijk dat deze tijdschriften veel focus leggen op “nieuw” en “baanbrekend” onderzoek. De consequentie hiervan is dat veel onderzoek vrijwel nooit wordt herhaald, waardoor eigenlijk niet duidelijk is of iets echt bewezen is of dat het misschien toeval betrof. Een oplossing zou kunnen zijn dat alle tijdschriften herhaald onderzoek publiceren. Daarnaast zou het volgens Van Witteloostuijn een goed idee zijn om als instelling niet alleen een hoge h-index (index die de “carrière-impact” van de publicaties van een wetenschappelijk onderzoeker meet) in goede tijdschriften te verwachten, maar ook te eisen dat een onderzoeker x-aantal herhalingen van onderzoek op zijn of haar vakgebied doet. Nog een andere optie zou zijn om tijdschriften helemaal in de ban te doen en over te stappen op een soort Wikipedia voor onderzoek waar iedereen elkaars werk kan beoordelen, gebruiken, en herhalen. Of deze ideeën haalbaar of wenselijk zijn is nog maar de vraag, het is in ieder geval goed dat deze discussie wordt aangezwengeld. Hopelijk leidt het ertoe dat het vertrouwen in de wetenschap weer groeit, dat er wat bubbeltjes worden lek geprikt, en dat we alternatieve feiten gewoon weer onzin kunnen gaan noemen.

Bronnen

“HARKing: Hypothesizing After the Results are Known.” August 1, 1998. Personality and Social Psychology Review, Vol. 2, Issues 3, pp. 196-217. http://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1207/s15327957pspr0203_4#articleCitationDownloadContainer

 “Nieuwe baas Amerikaanse milieudienst gelooft niet in gevaar CO2-uitstoot.” 10 maart, 2017. Volkskrant. https://www.volkskrant.nl/buitenland/nieuwe-baas-amerikaanse-milieudienst-gelooft-niet-in-gevaar-co2-uitstoot~a4472371/

“Standpunt NVA: autisme wordt niet veroorzaakt door vaccinaties.” Nederlandse Vereniging voor Autisme. http://www.autisme.nl/autisme-nieuws/september-2015/standpunt-nva-autisme-wordt-niet-veroorzaakt-door-vaccinaties.aspx

[1] “Standpunt NVA: autisme wordt niet veroorzaakt door vaccinaties.” Nederlandse Vereniging voor Autisme. http://www.autisme.nl/autisme-nieuws/september-2015/standpunt-nva-autisme-wordt-niet-veroorzaakt-door-vaccinaties.aspx

[2] “Nieuwe baas Amerikaanse milieudienst gelooft niet in gevaar CO2-uitstoot.” 10 maar, 2017. Volkskrant. https://www.volkskrant.nl/buitenland/nieuwe-baas-amerikaanse-milieudienst-gelooft-niet-in-gevaar-co2-uitstoot~a4472371/

[3] “HARKing: Hypothesizing After the Results are Known.” August 1, 1998. Personality and Social Psychology Review, Vol. 2, Issues 3, pp. 196-217. http://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1207/s15327957pspr0203_4#articleCitationDownloadContainer